the 1624 – IP & IT Legal Boutique

Tag: blog

  • A muse, a mark, a mug.

    A b*tch, a painter, f*cked.

    Problemet ligjore të papërziera me detaje nga jeta e subjektit, janë thjesht fakte. Ti nuk erdhe këtu për faktet, po sepse vrave mendjen ç’ishte ai titull apo pse ajo pikturë. Nëse je viktimë e kohës tënde, për pikturën mund t’i biesh shkurt duke parë këtë video. Po nëse do të kuptosh përtej tablosë, duhet të rrish e të sqarojmë sesi marrëdhënia e Fridës me pronësinë intelektuale është komplikuar nga ca shaka pa kripë të fatit, që, pasi ajo ndërroi jetë nuk u shprehën më në telajo, por në një seri veprimesh që e ringjallën – si brand.

    Frida lindi dhe vdiq në muajin korrik. Asaj i pëlqente të thoshte se ka lindur bashkë me Revolucionin Meksikan, prandaj deklaronte vitin 1910 si datëlindje (në fakt, ishte 1907).1 Këtë vit, vepra e saj u bë pjesë e trashëgimisë sonë të përbashkët kulturore, ose domenit publik. Kjo vlen për vendet ku e drejta e autorit zgjat 70 vite post mortem, e këtu përfshihet edhe Shqipëria.2 Pra, kushdo në këto vende mund ta përdorë veprën e saj lirisht; ta ndryshojë, monetizojë, apo përdhosi nëse do, pasi trashëgimtarët nuk gëzojnë më të drejta mbi të, kështu? Jo. Ndër tiparet kryesore që i veçon trashëgimtarët e saj nga Frida, është përqafimi i kulturës së konsumit. Më i zellshëm në këtë punë është një entitet i quajtur Korporata Frida Kahlo (Frida Kahlo Corporation, FKC).

    FKC ka nisur shumë beteja ligjore kundër atyre që prodhojnë, publikojnë e shesin objekte të frymëzuara nga veprat apo imazhi i Fridës. Rasti i fundit është padia e vitit të shkuar në gjykatën e rrethit të Illinois,3 ku FKC kërkonte nga një grup shitësish në Amazon, 2 milionë $ për çdo shkelje të markave tregtare që ky entitet zotëron, e që janë të shumta.

    “Po ç’punë ka piktorja e ndjerë me markat?” – do thuash ti.

    Për ta sqaruar duhet të nisim me të drejtën e imazhit (derecho de imagen), një e drejtë pasurore dhe e trashëgueshme, që garanton përdorimin e (dhe kundërshtimin ndaj përdorimit të) emrit, pamjes ose indikatorëve të tjerë të një personi, në raport me të drejtën e autorit, por jo vetëm.4 Një e drejtë e njohur në Meksikë, por që shuhet 50 vite pas vdekjes së personit. Kjo do të thotë se në vitin 2004, trashëgimtaret e Fridës – mbesa Isolda Pinedo Kahlo dhe stërmbesa Mara Cristina Romero Pinedo – kuptuan se duheshin gjetur mënyra të reja për të përfituar nga imazhi i Fridës e për të ndalur këdo që riprodhonte elemente të tij. Për këtë iu drejtuan markave tregtare dhe me një biznesmen venezuelan, bashkëthemeluan FKC.

    Origjinali: Bernard Silberstein, 1940

    Synimi i FKC është si puna e “Dy Fridave”: dual. Faqja e internetit shpall: “të dedikuar të edukojmë, ndajmë dhe ruajmë artin, imazhin dhe trashëgiminë e Frida Kahlos”. Ndërsa veprimtaria e tyre tregtare bërtet: “përjetësimi i Frida Kahlos si burim fitimi, përmes mbrojtjes së çdo shprehie të mundshme të identitetit të saj.”

    Për vite me radhë, FKC ka regjistruar si marka tregtare tiparet e autoportretet e saj, e gjithashtu emrin, firmën, pseudonimin dhe fraza nga ditari. Një kërkim në databazat e EUIPO nxjerr 400 marka të regjistruara nga FKC dhe 140 që presin regjistrimin, pothuajse 5-fishi veprave që Frida krijoi gjatë jetës. Natyrisht, të gjitha këto marka përdoren në tregti (sepse ky është kusht për mbrojtjen e markës), prandaj imagjino morinë e produkteve që qarkullojnë nën to.

    Kur trashëgimtare ligjore e Fridës mbeti stërmbesa, Mara Romero, mes saj dhe FKC nisën problemet. Palët janë përballur në gjyq kur Mattel (kompania pas Barbie-t) krijoi kukullën në nder të Fridës, që më shumë nderonte Dolce & Gabbana P/V 2015, sesa Fridën. Familja paditi FKC, të cilët kishin autorizuar imazhin e kukullës. Një betejë e komplikuar ligjore nisi në Meksikë dhe pasoi në Florida, ku FKC kundërpaditi Mara Romeron për përdorim pa leje të emrit dhe pamjes së Fridës –  të dyja marka të regjistruara nga FKC. Po po.

    Një gjyq tjetër interesant, por jetëshkurtër, gjeti Mara Romeron të paditur nga FKC, për paralajmërimet për ndalimin e shkeljes (Cease & Dessist) që u kishte dërguar subjekteve të licensuara nga paditësi, që po bënin një ekspozitë në nder të Fridës.5 Shkurtimisht, palët janë në konflikt dhe garë të vazhdueshme se kush shet më shumë Frida.

    Ata e ruajnë imazhin e Fridës me fanatizëm, të vetëdijshëm se më shumë se ata vetë, imazhin e saj e shfrytëzon industria e konsumit. Ndoshta ju kujtohet sesi në krye të dekadës së shkuar mori dhenë estetika tehuaneze me ngjyra të ndezura e lule në flokë të gërshetuar. Frida ishte muza e koleksioneve Moschino 2012, Lena Hoscheck 2013, Alberta Ferreti 2014, Valentino e Missoni 2015.6 Pastaj Dolce & Gabbana nxori një varg koleksionesh, ku shprehjet tradicionale spanjolle përziheshin me elemente të Fridamanisë, në atë kohë kryetrend. Nuk ngeli vajzë e agjenci marketingu në mbarë botën, përfshi Shqipërinë, pa lule në kokë. Vetë Beyonce u vesh si Frida për Halloween 2014.

    Beyonce si Frida, via Twitter (X)

    Ky trend vazhdoi për vite me radhë, i shkëputur nga konteksti kulturor dhe qëllimi politik që i kishte dhënë Frida, the original influencer. Nuk ishte vetëm respekti dhe adhurimi për Meksikën që e frymëzonte të vishej në atë formë, por edhe synimi për t’u distancuar sa më qartë nga Gringolandia dhe “k*çkat artistike të Parisit”.7

    Aq shumë koleksione janë frymëzuar nga Frida, sa më 2018 VOGUE mbajti ekspozitën “Frida Kahlo. Përtej Mitit” në Muze MUDEC në Milano. Ama koleksioni më i bukur ka ardhur më pas dhe ka respektuar vijën e hollë që ndan imitimin e stilit nga nderimi i personit: e kam fjalën për DIOR Défilé Croisière 2024. Pastaj edhe FKC bashkëpunoi me Puma, Vans e Shein për këtë punë, po nuk ia vlen të ndalemi.8

    Le të nxjerrim një mësim doktrinor: ka gjithmonë mënyra për të mos respektuar frymën e ligjit. Konkretisht, ligji për të drejtën e autorit është një monopol i kufizuar në kohë, që pasi shpërblen autorin, ia dhuron veprën shoqërisë për ta gëzuar atë, të lirë. Megjithatë, realiteti juridik lejon që vdekja e të drejtës së autorit të lindë markën, pasi këto dy të drejta ekzistojnë dhe pushojnë së ekzistuari të pavarura nga njëra-tjetra. Ky parim i mirënjohur, i aplikuar në praktikë po bëhet përherë e më famëkeq pasi po përjetëson monopolet. Vepra të mirënjohura të Disney-t9 kanë gjetur rrugën drejt mbrojtjes si marka tregtare e “Princi i Vogël” për pak u kthye në markë produktesh kancelarie në Kili.10 Mona Lisa dhe veprat e Rembrandt-it e gjejnë veten vazhdimisht si shembuj të suksesit kur kalon kufirin analog-digjital, e po ashtu të praktikave joetike tekno-ligjore. Këto ngjarje po tërheqin vëmendjen e akademikëve dhe po sjellin vendime të rëndësishme gjyqësore, ku rendi publik dhe morali janë faktorët kryesorë për refuzimin e mbrojtjes me marka tregtare të veprave në domenin publik.11

    Ama, ka vend dhe për një mësim tjetër: nuk ka norma që ta shuajnë urinë e tregut. Ka gjithmonë mënyra për ta copëtuar më tej një njeri të bërë copash, duke e kthyer në markë, në produkt në masë, të aksesueshëm, të pashëm, pa protestë. Produkte të panumërta mbartin imazhin e dikujt, që mund të brandohej lehtësisht falë dallueshmërisë së lartë, e gjithashtu falë zgjedhjes për ta injoruar identitetin e saj, përtej atij pamor.

    Sipas këtij artikulli, një shembull i fuqishëm i distancës mes asaj që Frida ishte dhe asaj që është sot, qe prania e saj në byzylykun e Theresa May-t, teksa këtë të fundit e mbyti kolla gjatë fjalimit në Konferencën e Partisë Konservatore.

    Oli Scarff/AFP/Getty Images

    Heroina politikisht korrekte e çdo minoriteti të lënduar,12 e dashura e të dashurave të ish-burrit të saj, “mjeshtrit të muraleve” për të cilin tha: “s’është keq për një djalë të vogël, por jam unë artistja e madhe.” Gjermano-izraelitja meksikane, komuniste, nacionaliste, e zëshme në qarqet antikapitaliste dhe anti-imperialiste të rinisë së saj, është bërë sinonim i konsumizmit. Një audio virale në TikTok, me zërin e Salma Hayek. Monovetulla e saj është mustaqja mileniale, është kupa Stanley dhe sandalet Hermès Oran.

    Kur fjongoja u zgjidh, bomba shpërtheu në 9 miliardë copëza. La pas një trashëgimi aq të pasur, sa e bëri të pamundur ta respektojnë njeriun që ishte.

    Bibliografi & Referenca:

    1. https://www.fridakahlo.org/frida-kahlo-facts.jsp ↩︎
    2. Ligj Nr. 35/2016 (ndryshuar me ligjin nr. 37/2022, datë 14.4.2022), Neni 41/1. ↩︎
    3. https://www.courthousenews.com/frida-kahlo-corporation-files-suit-for-trademark-violations-over-anticapitalist-artists-image/ ↩︎
    4. https://www.inta.org/topics/right-of-publicity/#:~:text=The%20right%20of%20publicity%20is,or%20photograph%E2%80%94for%20commercial%20benefit ↩︎
    5. https://www.courthousenews.com/11th-circuit-wades-into-tug-of-war-over-frida-kahlos-image/ ↩︎
    6. https://www.fridakahlo.it/en/fashion.php ↩︎
    7. https://news.artnet.com/art-world/art-bites-frida-kahlo-hated-surrealists-2456251 ↩︎
    8. https://itsartlaw.org/2024/06/20/owning-frida-kahlo-the-frida-kahlo-corporation-and-trademark-law/#post-65542-footnote-4 ↩︎
    9. https://web.law.duke.edu/cspd/mickey/ ↩︎
    10. https://alessandri.legal/en/public-domain-and-industrial-property-perpetuation-of-trademark-protection/ ↩︎
    11. https://academic.oup.com/grurint/article/71/1/3/6349172 ↩︎
    12. https://www.vanityfair.com/culture/1995/09/frida-kahlo-diego-rivera-art-diary ↩︎

  • The Formula (Pjesa 1/2)

    The Formula (Pjesa 1/2)

    Ky artikull përmban spolier nga “The Playlist” në Netflix.

    Kush i njeh subjektet e përmendur në foto, me gjasa i përket brezit që i fuqizoi këto platforma dhe u rrit me formulën e konsumit të përmbajtjes që ato krijuan. Ndër ta jam unë. Mbartin një nostalgji këmbëngulëse logot e Napster, Limewire, Pirate Bay, uTorrent e të tjera porta për të aksesuar dhe shkarkuar media lirisht, nga dhoma dhe kompjuteri yt, në çdo kohë.

    Brez Z-ja duhet të kuptojë se kur unë doja albumin Stadium Arcadium nga RHCP (2006), m’u desh ta përfshija në listën e gjërave që do blija në vizitën e rradhës në Itali. Kushtoi diku tek 20 Euro. Normalisht nuk do kisha kohë fizike dhe sponsorizim të përhershëm nga prindërit për të blerë çdo album që doja. Madje disa as nuk i doja të plotë, sepse në ta më pëlqente vetëm një këngë. Këtu dilte në skenë formula konkurruese e platformave më sipër. Hyje në platformë me dial-up internet, kërkoje këngën, shpesh e gjeje dhe e shkarkoje në kompjuter. Këtë veprim e shoqëronin dy tipare:

    1) Merrje përsipër riskun që bashkë me .mp3-shin të transferohej një virus, një file me cilësi të keqe apo versioni indian i këngës. Por ne kemi qenë brez i rrezikut, e përqafonim të panjohurën, prandaj mbartim trauma vegjëlie nga koncepte të thjeshta si kupat ( ͡~ ͜ʖ ͡° ). Natyrisht që të gjeje versionin e saktë do duhej punë kërkimore e palodhur dhe durim sa të shkarkohej kënga, por këto i bënim sepse shpërbleheshim me pikën dy.

    2) Këngën e shkarkuar e zotëroje përherë, pa paguar asgjë. Përdoruesit ishin të lumtur me këto platforma, e mendo që po konsiderojmë këndvështrimin e dikujt që shkarkonte kryesisht muzikë, por konsumatorët e videolojërave dhe filmave prosperonin gjithashtu.

    Kjo praktikë ishte e papranueshme për zotëruesit e të drejtave mbi këto produkte, pasi njerëzit nuk po blinin më disqe dhe aksesi i hapur (parimi se rezultatet e kërkimeve në rrjet duhet të shpërndahen pa kufizime apo tarifa) po ulte të ardhurat. Vlen të përmendet se nuk ishte vetëm shkarkimi pa para që i interesonte konsumatorit, por edhe ndryshimi i pashmangshëm i mënyrës së konsumit. Pavarësisht craftsmanship-it që i dedikohej aspektit fizik të disqeve (shumë nga to vinin me një libret tekstesh dhe shënime nga artistët, vetë dy disqet e Stadium Arcadium ishin disenjuar një si Jupiteri e tjetri si Marsi), unë nuk doja të prisja për të shkuar diku ku mund t‘i blija albumet, të rrezikoja që të mos i gjeja, të rrezikoja që prindërit të mos më sponsorizonin përjetësisht, e të tjera. Doja të dëgjoja muzikë në çastin që doja dhe në intimitetin e dhomës sime. Kthehemi tek problemi.

    Zotëruesit e të drejtave nuk ishin të lumtur me formulën e paraqitur nga platformat pirate që ndanin përmbajtje nëpërmjet teknologjisë peer-to-peer. Napster ishte i pari ndër to që u përball me ligjin. Në vitin 2000, disa kompani regjistrimi, me nismën e Metallica, e paditën Napster-in me pretendimin se lejonte përdoruesit e tij të shklenin të drejtën e autorit, gjyq që përfundoi me shpalljen e platformës fajtore për contributory infringement ose accessory to infringement. Napster u mbrojt me argumentin se platforma nuk e shihte veprimtarinë e përdoruesve, si pasojë nuk dinte se çfarë shpërndanin në të, por Metallica i paraqiti gjykatës një listë me rreth 300k përdorues që kishin shpërndarë këngët e tyre ilegalisht. Me këtë, tregoi sa kollaj ishte marrja e këtij informacioni nga kushdo, jo më nga platforma vetë, e cila do duhej të parandalonte përdorimin e saj për veprimtari të jashtëligjshme.

    Lars Ulrich (Metallica) në gjyqin e Napster

    Për të kuptuar pse konsumatori kryente vepër penale, duhet sqaruar se rrjeti peer-to-peer funksionon duke marrë dhe dërguar file mes pajisjeve të përdoruesve, të lidhura në rrjet. Vetë marrja e file-t nuk përbën shkelje, por shpërndarja po. Napster shpalli falimentin një vit pas vendimit, megjithatë gjyqi vijoi për 7 vite kundër Bertelsmann, kompanisë që bleu Napster.

    Ky gjyq është me rëndësi në historinë e të drejtës së autorit, nga njëra anë sepse goditi frymën e re të konsumit e nga ana tjetër sepse dëshmoi sesi mbajtësit e të drejtave e kishin të pamundur të ndiqnin ligjërisht secilin nga qindra miliona konsumatorët në mbarë botën, prandaj ndoqën ofruesin e shërbimit. Ishte hera e parë që përkufizohej koncepti i i “shpëndarjes në rrejt” (online sharing) dhe përforcohej ai i “contributory infringement” si formë e përgjegjësisë indirekte. Për të drejtën e autorit, ndryshe nga patentat, kjo formë përgjegjësie në shumicën e legjislacioneve nuk parashikohet shprehimisht, është më tepër koncept doktrinor.

    Pak vite më vonë, në 3 mars 2009 në Suedi, zotëruesit e PirateBay u shpallën fajtorë për të njëjtin krim dhe u ndëshkuan me një vit burg, krahas 30 milionë kronave dëmshpërblim. Ishte një betejë që po merrte formë kundër idesë përherë më të fuqishme të aksesit dhe kulturës së hapur. Kompanitë e regjistrimit, të cilat përfitojnë një pjesë të konsiderueshme të të ardhurave nga të drejtat e autorit, kishin gjetur mbështetjen ligjore për ta luftuar krimin e shpërndarjes së paautorizuar në rrjet. Ndër të tjera, ishte edhe shmangia e kësaj përgjegjësie penale që do të frymëzonte krijimin e Spotify.

    Shkrimi përmban të dhëna nga materialet e listuara në vijim dhe të tjera të lidhura si hyperlink me fjalët kyçe në tekst.

    • A&M Records, Inc. v. Napster, Inc., 239 F.3d 1004 (9th Cir. 2001)
    • Bertelsmann AG v. IMPaLA – Case C-413/06 P (2007)
  • JIMI: TË GJITHA TË DREJTAT E REZERVUARA

    JIMI: TË GJITHA TË DREJTAT E REZERVUARA

    E drejta e autorit është angazhuar në një përpjekje të gjatë për ruajtjen e balancës mes shpërblimit të autorit dhe gëzimit të materialit kulturor nga publiku. Kjo përpjekje e drejton ligjvënësin të krijojë ligjet e së drejtës së autorit të tilla: ekskluzive dhe (relativisht) të gjata në kohë. Këto ligje i japin kontroll të plotë autorit mbi veprën e tij për aq kohë sa jeton. Kur ai fillon jetën tjetër, trashëgimtarët e tij vijojnë të kenë të njëjtin kontroll për 70 vjet. E çfarë problemi mund të ketë këtu? Një sërë problemesh, mesa duket. Shembujt vijnë nga nuk e pret, siç unë nuk prisja heshtjen muzikore tek Jimi: All is by my side.

    Ky ishte një film urban, i veçantë dhe i freskët. Më pëlqeu rrjedha, intonacioni i bukur i Andre 3000 dhe performanca e tij e përsosur. Por arsyeja kryesore që unë shoh biografi është të përjetoj prapaskenat e krijimit artistik. Dua të shoh gjendjet apo njerëzit që kanë frymëzuar tekstet, të njoh rastësitë që kanë lënë gjurmë në histori përmes artit. Psh., nëse hyn tek njerëzit të cilëve u pëlqeu Bohemian Rapsody, sa nga ky sukses qëndron tek muzika e filmit, informacioni mbi këngët dhe mënyra si u përçuan në film? Them se shumë. Ndërsa tek Jimi, i veçantë ishte fakti se në nuk kishte asnjë këngë të tij. Instikti më tha se kjo kishte lidhje me të drejtat e autorit. Dihej se Jimi përndiqej nga situata ligjore të koklavitura falë injorimit të tij ndaj ligjit, elementi më pak tërheqës tek të gjithë artistët – por i tolerueshëm nëse arrijnë të bëjnë këtë.

    Gugëllova mbi këtë fenomen dhe zbulova arsyen. Trashëgimtarët e Jimit nuk patën lejuar përdorimin e këngëve të tij në film. Mendova se kjo lidhet me një skenë të vetme të filmit, të cilin nëse e patë, do e identifikoni menjëherë.

    Nëse kjo e drejtë është në fakt e drejtë, nuk e dimë. Do duhej ta nismin nga ç’është e drejta dhe kjo është një bisedë e gjatë (ndërsa koha e rekomanduar për leximin e një artikulli është 3 minuta). Prandaj do diskutojmë këndvështrimin krejt personal të këtij blogu nëse është e padrejtë. Ata që angazhohen hipotetikisht në zbardhjen e çështjes janë një fans, një muzikant dhe një jurist.

    Fansi mendon se kjo është padrejtësi më e madhe se marifeti që Ed Chaplin bëri me kontratat që e lanë Jimin trokë. Kultura është bërë për t’u shpërndarë dhe Jimi, në gjithçka që përfaqësoi gjatë jetës, do kishte qenë kundër këtij kufizimi. Filmi i bërë për Jimin synon të lartësojë trashëgiminë e tij kulturore, në të cilën patjetër do duhej të ishte përfshirë muzika e tij, për të dhënë eksperiencën e plotë. Fansi këtu e di që Janie (motra që ka në dorë të thotë po-jo-po-jo) duhet të ketë lindur rreth kohës kur Jimi u largua për në ushtri e që nga ai moment nuk u kthye më në shtëpi. Pra, motra nuk e ka njohur mjaftueshëm sa për të konceptuar integritetin e veprës njëlloj si ai. Ajo madje nuk e dëgjoi kurrë të luajë. Është e vështirë të drejtojë me sukses pasurinë e tij në vendet e duhura.

    Muzikanti dëshiron të përdori një fraksion të një kënge të Jimi-t dhe me këtë rast do duhet të pajiset me liçensën përkatëse, që jo gjithmonë garantohet. Marrëdhënia mes të drejtës dhe autorit është e limituar në kohë, në mënyrë që autori të përfitojë dhe të ketë dëshirë të krijojë prapë, gjithashtu edhe të marri mirënjohje për punën e tij. Ama pasi autori ka marrë gjithçka që mund të merrte, publiku duhet ta gëzojë lirisht veprën. E padrejtë, sipas tij, pasi arti është aty për të krijuar mbi të, për të bërë art në mos më të mirë, të ndryshëm, që të reflektojë nuancën e çdo brezi. Nëse kjo e drejtë do ndalet, do duhej të ndalej vetëm nga autori.

    Këtu hyn juristi dhe i jep zgjidhje çështjes. Ai e fillon nga bazat: ligji ua njeh këtë të drejtë trashëgimtarëve. Në SHBA e drejta e autorit ka pësuar ndryshime madhore gjatë shekullit të shkuar. Aktiviteti kryesor i Jimi Hendrix u shtri gjatë periudhës 1965 – 1970 dhe me ndryshimet që u aplikuan ndaj Copyright Act në vitin 1976, e drejta e tij do të zgjasi 75 vjet nga dita e publikimit (pra, maksimalisht deri në vitin 2045). Jimi ndërroi jetë në Shtator 1970 dhe në mungesë të testamentit, e drejta e autorit mbi këngët e tij i kaloi babait të tij, Al Hendrix. Këtu mund të themi se lindi e drejta që familjarët e tij të bëjnë ç’të duan me pasurinë intelektuale që trashëguan. Në vitin 1995, Al themeloi Experience Hendrix, kompaninë që edhe sot menaxhon të drejtat e autorit të Jimit, por nën emrin e motrës së tij të adoptuar, Janie-t. Kur John Ridley kontaktoi Janie-n, kjo e fundit nuk pranoi të liçensonte këngët nëse nuk do të kishte vendimmarrje në përmbajtjen e filmit (kujtoni skenën, ose shifni filmin). Biografitë përmbajnë elementë subjektivë, fryt i kontakteve të cilët kontribuan tek fabula si dhe perceptimin e vetë regjizorit. Trashëgimtarëve të Jimit nuk do t’u pëlqente portretizimi (ose mungesa e portretizimit) që iu është bërë në film dhe trashëgimia intelektuale ju erdhi në ndihmë.

    Juristi flet për parimet e shpërblimit dhe incentivës, të cilat justifikojnë monopolin që është e drejta e autorit. Ajo është si një taksë që publiku do të paguajë për një kohë të shkurtër, në mënyrë që të njerëzimi të gëzojë artin në përjetësi. Të drejtat financiare të autorit u tolerojnë pasjetuesve zgjedhje të cilat autori ndoshta nuk do t‘i kishte bërë. Sidomos fakti që SHBA nuk njeh të drejtat morale e ndihmon këtë fenomen. Experience Hendrix po shfrytëzon të drejtat financiare dhe fansi do duhet të bëjë si të bëjë, ta shohi filmin pa muzikë.

    Muzikanti, nëse do, mund të paguajë një liçensë të detyrueshme për të përdorur kompozimin muzikor të këngës. Ka dy lloj të drejtash autori në muzikë: për kompozimet muzikore, që përfshijnë dhe tekstin dhe për regjistrimet zanore, që në shumë vende njihen si të drejtat e lidhura me ato të autorit (unë preferoj termin të drejtat fqinje, ndryshe nga Parlamenti që e miratoi Ligjin 35/2016 me atë emër të gjatë e të pakëndshëm). Nëse muzikanti do ta përdori kompozimin pa e ndryshuar, mund të paguajë një shumë të vogël ndaj qeverisë së SHBA dhe të vijojë. Ama nëse do të dojë të bëjë ndryshime do duhet të paguajë një shumë më të madhe tek Janie dhë të marri aprovimin e saj paraprak. Vetëm 25 vjet më vonë gjithçka do mund të përdoret lirisht.

    Juristi mbyll këtu ligjërimin dhe me habi vëren se të tjerët nuk i argëtoi aq shumë tingulli i zërit të tij, sa atë vetë.

  • FILMA ME TITRA GABIM

    Nëse në Google kërkon togfjalëshin ‘filma me titra shqip‘, në varësi të lokacionit do të hasësh 4 faqe filmash të cilat kanë përmbajtje surprizuese. Fillimisht duket infrastruktura komode ku mund të zgjidhni çdo film apo dokumentar, edhe ata të sapodalë në tregun ndërkombëtar. çështja e dytë me interes është se ky shërbim është pa pagesë. Duke pasur parasysh mbajtësit e të drejtave të autorit, do të doja të dija si këto faqe mirëmbajnë infrastrukturën e tyre të përsosur, duke ofruar një shërbim falas? Përjashtojmë këtu ideologji Zuckiste si Senator, we run ads. Nëse do të mendoja që zotëruesit e faqes paguajnë detyrimet e tyre ndaj mbajtësve të të drejtave dhe më pas ofrojnë produktet duke gjeneruar të ardhura nga reklamat, do të vrisja mendjen përse shërbimi që këto platforma ofrojnë falas, nuk është falas në asnjë vend ku të drejtat ekskluzve të autorit përforcohen me sukses.

    Nëse dikush ka vizituar një nga këto faqe, ndoshta ka vërejtur se pirateria dixhitale është problematike në disa aspekte të kuptueshme për këdo. Fillimisht, reklamat ndaj të cilave ekspozohemi sapo klikojmë janë të pashëndetshme dhe na ridrejtojnë në faqe të tjera, të cilat shpesh kompromentojnë pajisjen/të dhënat tona personale. Së dyti, përmbajttja e filmave është e pafiltruar për minorenët (çka në platforma korrekte kontrollohet nëpërmjet llogarisë që madhorët hapin me të dhëna personale financiare, duke pasur garanci të shkruar nga platforma për mënyrën sesi dhe në ç’masë do të përdoren këto të dhëna). Së fundmi, cilësia e përkthimit është tepër e ulët dhe si pasojë e dëmshme për vizitorët që i përdorin titrat si praktikë për përmirësimin e një gjuhe të huaj.

    Në një platformë ligjore, të gjitha këto elemente do të kuroheshin. Gjithashtu, bazuar në ligjin për tregtinë elektronike këto platforma konsiderohen B2C (biznes – konsumator) dhe detyrohen mes të tjerash, të shpallin adresën e plotë, postën elektronike dhe numër kontakti – nëse ka – në faqe, ku vizitorët të kontaktojnë lirisht për sigurinë e aksesit dhe gjithçka tjetër. Asnjë nga këto faqe nuk ka informacionin mbi të dhënat e zotëruesve dhe dy nga to kanë nga një formular kontakti ku kërkohen të dhënat e klientit (emër, adresë e-maili), çka nuk këshillohet të dërgohet sepse nuk ka informacion mbi marrësin dhe mënyrën e trajtimit të tyre. Mënyra sesi trajtohen të dhënat tuaja dhe siguria e shërbimit i bëjnë platformat pirate më të shtrenjta se ato me pagesë, edhe nëse përmbajtja e tyre ofrohet falas.