the 1624 – IP & IT Legal Boutique

Category: Uncategorized

  • The Formula (Pjesa 2/2)

    The Formula (Pjesa 2/2)

    Ky artikull përmban spoilers mbi “The Playlist” në Netflix.

    Spotify u hodh në tregun suedez në vjeshtën e 2008-ës dhe unë e përdora për herë të parë versionin premium 10 vite më vonë, në vjeshtën e 2018-ës. Isha në Gjermani dhe pata akses të plotë në platformë. Pas epokës së RealPlayer dhe TuneIn, kisha provuar platforma me pagesë si Apple Music, por nuk krahasoheshin me ndërfaqen dhe përvojën që ofronte Spotify. Kur u ktheva në Shqipëri, isha e gatshme të paguaja vetëm për të mos e humbur përvojën, por platfroma nuk ishte e disponueshme tek ne. Në 15 korrik 2020, më erdhi njoftimi se Spotify ishte hedhur në tregun shqiptar. Duken vogëlsira, por teknologjia është e rëndësishme. Liria, komoditeti dhe personalizimi i përdorimit të një platforme e ndikon përditshmërinë në vetë cilësinë e saj

    Spotify u zotua të bënte bashkë më të mirën e të dyja botëve: akses i hapur për konsumatorët dhe pagesë e detyrimeve ndaj mbajtësve të të drejtave. The Playlist, seriali më i ri në Netflix, në 6 episode tregon historinë e origjinës së Spotify. Secili episod është ndërtuar nën këndvështrimin e aktorëve që ndikuan dhe u ndikuan nga Spotify: vizionari dhe CEO i saj, CEO i Sony Sweden, investitori kryesor, koduesi që mundësoi luajtjen e këngës pa asnjë milisekondë vonesë (objekt i patentës së parë të Spotify, nga 752 sot), juristja që formuloi gjenerimin e të ardhurave nëpërmjet nënshkrimit premium dhe në fund, artistja.

    Ka dy simbolika në mënyrën si është ndërtuar seriali. Gjatë 3 episodeve të para, PirateBay është shumë i pranishëm, ndërsa në 3 të dytat nuk përmendet fare. Në të njëjtën mënyrë, kur Spotify u hodh në treg, PirateBay kishte mbi 10 milionë peers (kujto teknologjinë peer-to-peer), ndërsa gjyqi ndaj tij ishte fjala e momentit. Por Spotify u përqafua aq shpejt nga përdoruesit sa platformat pirate humbën terren, sepse shërbimi i tyre falas ishte i lodhshëm e i panevojshëm përballë një opsioni shumë cilësor me çmim shumë të ulët.

    Së dyti, përmbyllja e serialit me perspektivën e artistëve luan me idenë se ata janë të fundit që merren në konsideratë gjatë luftës së pushteteve në industrinë muzikore. Duket se artistët janë më të rëndësishmit, sepse krijojnë veprën që shet, por tragjikisht vetë përfitojnë më pak nga të gjithë. Duket e pabesueshme, pasi nëse artistët tërhiqen nga sistemi, nuk do të ketë më një produkt për të shitur. Prej vitesh ekziston një lëvizje kundër Spotify-t nga artistët, ku Taylor Swift ka qenë shumë e pranishme dhe konfuze, tashmë zëvendësuar nga Neil Young.

    Serali përmbyllet me një skenar fiktiv të së ardhmes ku Spotify përgjigjet para Senatit amerikan për monopolizim të tregut për streaming. Përdoruesit nuk heqin dorë nga platforma falë përvojës, ndërsa artistët e pakënaqur nuk heqin dorë prej përmasës së tij në treg. Sigurisht, disa largohen, por pjesa më e madhe qëndrojnë. Të ardhurat kalojnë nga Spotify tek kompanitë e regjistrimit, të cilat nga ana tjetër zotërojnë aksione në Spotify, çka e vendos platformën në pozicion dominues për industrinë streaming, në shkelje të së drejtës së konkurrencës. Artistët në skenarin futurist të episodit të fundit kërkojnë një ligj të posaçëm që do të detyronte platformën t’u paguajë një tarifë fikse për çdo klikim në këngët e tyre.

    Në realitet, nuk e përcakton Spotify sa do paguhen artistët, por kontratat e tyre me kompanitë e regjistrimit. Spotify lidh marrëveshje me kompanitë, të cilat i japin liçensat e përdorimit të muzikës së tyre dhe mbrapsh marrin 70% të fitimeve. Përdorimi i platformës është falas dhe të ardhurat gjenerohen me reklama, ndërsa opsione si personalizimi i playlist-ave individuale mbulohen nga nënshkrimi premium. Fillimisht, kompanitë e regjistrimit ishin mosbesuese ndaj formulës së Spotify, por aksionet në kompani dhe norma e lartë e fitimit tërhoqi 3 të mëdhenjtë e industrisë (SONY Music, Warner Music Group dhe Universal Music Group) dhe të tjerë iu bashkuan. Kjo i dha Spotify-t të drejtën për të përdorur muzikë nga pothuajse e gjithë Evropa, e pak vite më vonë (2008) edhe nga SHBA. Industria muzikore, duke zotëruar një pjesë të madhe në Spotify, kërcënonte vazhdimisht modelin e biznesit duke kërkuar ndryshime, si thjeshtimi i versionit falas, që sa më shumë njerëz të blinin premium. Kjo ndryshoi kur Spotify fuqizoi playlist-at shuffle, ku luante artistë të vegjël ose muzikë nga domeni publik, por tjetër herë flaism për implikimet me të drejtën e konkurrencës.

    Spotify revolucionarizoi industrinë e music streaming, si fillim sepse konsumatorët nuk do të zotëronin më këngët, siç bënin dikur me .mp3 apo CD, por do t’i luanin në internet. Bëri që kënga të luhej menjëherë pas klikimit, nëpërmjet patentës për lossy streaming (një protokoll i tipit TCP, sipas së cilit platforma pranon humbje të vogla të dhënash audio, të padallueshme për përdoruesin, por që shmangin vonesat). Nga ana tjetër, duke i dhënë përdoruesve një përvojë të përshtatur me shijet e karakterin e secilit dhe një algoritm tepër të ndjeshëm, përdoruesit paguajnë.

    Krijimi i Spotify pasoi nevojën për të mos kriminalizuar një gjeneratë të tërë, të rritur me shkarkim pirat. Vetë programuesit e Spotify gjatë zhvillimit të prototipit fillestar shkarkuan qindra mijëra këngë pirate. Shkarkimi ishte zeitgeist-i i fillim-shekullit, ndërsa streaming-u i të tashmes. Platformat pirate synonin të ndryshonin botën duke ofruar akses të hapur ndaj kulturës e duke lëshuar pe në cilësinë e produktit e përvojës. Platformat me pagesë garantojnë akses gjysmë të hapur e cilësi të lartë, por e lehtë të thuhet që bota nuk ndryshoi siç prisnin. Ndryshoi formula e konsumit dhe përvoja gjithmonë e më e personalizuar e përdoruesve, marrëdhënia gjithmonë e më shpirtërore me algoritmin. Nëse mes lexuesve ka artistë, luten të shprehin ç’ndryshoi për ta.

    Shkrimi përmban të dhëna nga materialet e listuara në vijim dhe të tjera të lidhura si hyperlink me fjalët kyçe në tekst.

  • The Formula (Pjesa 1/2)

    The Formula (Pjesa 1/2)

    Ky artikull përmban spolier nga “The Playlist” në Netflix.

    Kush i njeh subjektet e përmendur në foto, me gjasa i përket brezit që i fuqizoi këto platforma dhe u rrit me formulën e konsumit të përmbajtjes që ato krijuan. Ndër ta jam unë. Mbartin një nostalgji këmbëngulëse logot e Napster, Limewire, Pirate Bay, uTorrent e të tjera porta për të aksesuar dhe shkarkuar media lirisht, nga dhoma dhe kompjuteri yt, në çdo kohë.

    Brez Z-ja duhet të kuptojë se kur unë doja albumin Stadium Arcadium nga RHCP (2006), m’u desh ta përfshija në listën e gjërave që do blija në vizitën e rradhës në Itali. Kushtoi diku tek 20 Euro. Normalisht nuk do kisha kohë fizike dhe sponsorizim të përhershëm nga prindërit për të blerë çdo album që doja. Madje disa as nuk i doja të plotë, sepse në ta më pëlqente vetëm një këngë. Këtu dilte në skenë formula konkurruese e platformave më sipër. Hyje në platformë me dial-up internet, kërkoje këngën, shpesh e gjeje dhe e shkarkoje në kompjuter. Këtë veprim e shoqëronin dy tipare:

    1) Merrje përsipër riskun që bashkë me .mp3-shin të transferohej një virus, një file me cilësi të keqe apo versioni indian i këngës. Por ne kemi qenë brez i rrezikut, e përqafonim të panjohurën, prandaj mbartim trauma vegjëlie nga koncepte të thjeshta si kupat ( ͡~ ͜ʖ ͡° ). Natyrisht që të gjeje versionin e saktë do duhej punë kërkimore e palodhur dhe durim sa të shkarkohej kënga, por këto i bënim sepse shpërbleheshim me pikën dy.

    2) Këngën e shkarkuar e zotëroje përherë, pa paguar asgjë. Përdoruesit ishin të lumtur me këto platforma, e mendo që po konsiderojmë këndvështrimin e dikujt që shkarkonte kryesisht muzikë, por konsumatorët e videolojërave dhe filmave prosperonin gjithashtu.

    Kjo praktikë ishte e papranueshme për zotëruesit e të drejtave mbi këto produkte, pasi njerëzit nuk po blinin më disqe dhe aksesi i hapur (parimi se rezultatet e kërkimeve në rrjet duhet të shpërndahen pa kufizime apo tarifa) po ulte të ardhurat. Vlen të përmendet se nuk ishte vetëm shkarkimi pa para që i interesonte konsumatorit, por edhe ndryshimi i pashmangshëm i mënyrës së konsumit. Pavarësisht craftsmanship-it që i dedikohej aspektit fizik të disqeve (shumë nga to vinin me një libret tekstesh dhe shënime nga artistët, vetë dy disqet e Stadium Arcadium ishin disenjuar një si Jupiteri e tjetri si Marsi), unë nuk doja të prisja për të shkuar diku ku mund t‘i blija albumet, të rrezikoja që të mos i gjeja, të rrezikoja që prindërit të mos më sponsorizonin përjetësisht, e të tjera. Doja të dëgjoja muzikë në çastin që doja dhe në intimitetin e dhomës sime. Kthehemi tek problemi.

    Zotëruesit e të drejtave nuk ishin të lumtur me formulën e paraqitur nga platformat pirate që ndanin përmbajtje nëpërmjet teknologjisë peer-to-peer. Napster ishte i pari ndër to që u përball me ligjin. Në vitin 2000, disa kompani regjistrimi, me nismën e Metallica, e paditën Napster-in me pretendimin se lejonte përdoruesit e tij të shklenin të drejtën e autorit, gjyq që përfundoi me shpalljen e platformës fajtore për contributory infringement ose accessory to infringement. Napster u mbrojt me argumentin se platforma nuk e shihte veprimtarinë e përdoruesve, si pasojë nuk dinte se çfarë shpërndanin në të, por Metallica i paraqiti gjykatës një listë me rreth 300k përdorues që kishin shpërndarë këngët e tyre ilegalisht. Me këtë, tregoi sa kollaj ishte marrja e këtij informacioni nga kushdo, jo më nga platforma vetë, e cila do duhej të parandalonte përdorimin e saj për veprimtari të jashtëligjshme.

    Lars Ulrich (Metallica) në gjyqin e Napster

    Për të kuptuar pse konsumatori kryente vepër penale, duhet sqaruar se rrjeti peer-to-peer funksionon duke marrë dhe dërguar file mes pajisjeve të përdoruesve, të lidhura në rrjet. Vetë marrja e file-t nuk përbën shkelje, por shpërndarja po. Napster shpalli falimentin një vit pas vendimit, megjithatë gjyqi vijoi për 7 vite kundër Bertelsmann, kompanisë që bleu Napster.

    Ky gjyq është me rëndësi në historinë e të drejtës së autorit, nga njëra anë sepse goditi frymën e re të konsumit e nga ana tjetër sepse dëshmoi sesi mbajtësit e të drejtave e kishin të pamundur të ndiqnin ligjërisht secilin nga qindra miliona konsumatorët në mbarë botën, prandaj ndoqën ofruesin e shërbimit. Ishte hera e parë që përkufizohej koncepti i i “shpëndarjes në rrejt” (online sharing) dhe përforcohej ai i “contributory infringement” si formë e përgjegjësisë indirekte. Për të drejtën e autorit, ndryshe nga patentat, kjo formë përgjegjësie në shumicën e legjislacioneve nuk parashikohet shprehimisht, është më tepër koncept doktrinor.

    Pak vite më vonë, në 3 mars 2009 në Suedi, zotëruesit e PirateBay u shpallën fajtorë për të njëjtin krim dhe u ndëshkuan me një vit burg, krahas 30 milionë kronave dëmshpërblim. Ishte një betejë që po merrte formë kundër idesë përherë më të fuqishme të aksesit dhe kulturës së hapur. Kompanitë e regjistrimit, të cilat përfitojnë një pjesë të konsiderueshme të të ardhurave nga të drejtat e autorit, kishin gjetur mbështetjen ligjore për ta luftuar krimin e shpërndarjes së paautorizuar në rrjet. Ndër të tjera, ishte edhe shmangia e kësaj përgjegjësie penale që do të frymëzonte krijimin e Spotify.

    Shkrimi përmban të dhëna nga materialet e listuara në vijim dhe të tjera të lidhura si hyperlink me fjalët kyçe në tekst.

    • A&M Records, Inc. v. Napster, Inc., 239 F.3d 1004 (9th Cir. 2001)
    • Bertelsmann AG v. IMPaLA – Case C-413/06 P (2007)